على اصغر شميم
273
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
نفوذ تمدن جديد غرب در ايران ، خواه و ناخواه ، پاى اجناس و كالاهاى بيگانه را به كشور ما باز كرد و طبقاتى از مردم كموبيش به استفاده از كالاهاى خارجى راغب شدند و چيت و فاستونى و پارچهى پشمى خارجى را بر منسوجات نخى دستباف و مخمل و ترمهى كاشان و كرمان و شالهاى پشمى خراسان و كرمان ترجيح دادند و بازار ايران مورد توجه بيگانگان قرار گرفت و يك سلسلهى عهدنامههاى بازرگانى و دوستى بين ايران و كشورهاى روسيه ، انگليس ، بلژيك ، اسپانيا ، فرانسه و كشورهاى متحد آمريكا منعقد گرديد . انعقاد اين قراردادها دول زورمند يعنى روس و انگليس را بر آن داشت كه براى در دست گرفتن كليدهاى اقتصاد ايران هر چه بيشتر در شئون سياسى و اركان امور ادارى ايران رخنه كنند و از يك طرف قراردادهاى جديد بازرگانى به سود خويش برابر آن تحميل كنند و از طرف ديگر امتيازاتى در زمينهى امور اقتصادى به دست آورند . بدينترتيب دول روس و انگليس در دورهى سلطنت مظفر الدين شاه كه به قول مرحوم ناظم الاسلام كرمانى ، پادشاهى صافىدرون و خوشعقيدت بود و با دست خيانتپيشهاى چون ميرزا على اصغر خان امين السلطان و ايادى ديگر خود ، امتيازات مكتسبهى سابق را تمديد نمودند و با كسب امتيازات و رخنه در امور گمركى ايران ، محاصرهى اقتصادى اين كشور را كامل كردند . الف امتيازاتى كه به روسها داده شد راهسازى امتياز ساختن راه انزلى به قزوين ، چنانكه قبلا گفتيم ، در سال 1310 قمرى ( 1892 ميلادى ) از طرف ناصر الدين شاه به شركت روسى « بيمهى حملونقل » در ايران داده شد . مدت آن امتياز 99 ساله و شركت موظف بود كه شركت تازهاى با سرمايهى ايرانى و روسى براى ساختن راه مزبور تأسيس كند . ساير شرايط امتيازنامه از اين قرار بود : 1 - عرض راه شوسه از سه متر كمتر نباشد و راه در مدت دو سال ساخته شود . 2 - يك ماه پس از تاريخ اعطاى امتيازنامه ، عمليات مقدماتى راهسازى آغاز و حداكثر تا شش ماه تسطيح راه انجام شود و گرنه دولت ايران امتياز را لغو خواهد كرد . 3 - اگر منافع خالص شركت از صدى دوازده تجاوز كند ، همه ساله نصف مبلغى كه از ميزان صدى دوازده متجاوز است به دولت ايران پرداخته شود .